|
Giriş Gerilim Toleransı : 3 fazlı sistemlerde hemen hemen tüm KGK’ ların giriş gerilim toleransları birbirine yakındır. Yinede bu toleransın minumum ±%15 civarında olmasına dikkat edilmelidir.
?xml:namespace>
Tek fazlı sistemlerde ise PFC’ li KGK’ ların giriş gerilim toleransları -%25 lere kadar inebilmekte olup standart kontrollü doğrultuculara ve kontrolsüz doğrultuculara göre önemli bir avantaj sağlamaktadır. Unutulmamalıdır ki, giriş gerilim toleransı küçük olursa sisteminiz sürekli olarak aküden çalışmaya geçecek bu da gerçek bir kesinti olduğunda akülerinizin boş olması sebebiyle KGK’nın çok erken kapanmasına ve akülerin de tam şarj olamama nedeniyle erken bozulmalarına yol açacaktır. Öte yandan bu durumda çözüm olarak regülatör kullanılması yatırım maliyetini isteristemez yükseltecektir.
?xml:namespace>
?xml:namespace>
?xml:namespace>
Akü şarj karakteristiği: Çoğu sistemlerde akülerin şarjı doğrultucu ünitesi tarafından yapılır. Burada dikkat edilmesi gereken nokta şarj karakteristiğinin DIN 41773’ e yada IEC 478-1 uygun olmasıdır. Öte yandan 3 fazlı ve yüksek güçteki sistemlerde ısı kontrollü şarj olmasına özen gösterilmelidir. Çünkü akünün en büyük düşmanı ısıdır. Bu sebeple, akü ortam sıcaklığının yükseldiği durumlarda aküdeki ısınmayı minumuma indirgemek için şarj gerilimiminin azaltılması akünün ömrünün artması açısından son derece önemli bir uygulamadır. Bu amaçla akü odasına ya da kabinine konulan bir sıcaklık sensörü ile alınan bilgiye göre yandaki grafikte görüldüğü gibi şarj gerilimi otomatik olarak azalıp artar.
?xml:namespace>
Akü testi : Mikroişlemcili cihazlarda akü testi özelliği bulunmaktadır. Akü testinde yapılan işlem, periyodik olarak her hafta ( bu seçime göre her gün de olabilir) gece yada çalışılmayan bir saatte KGK’ nın aküden çalışmaya geçerek akü gerilimindeki düşmeyi izlemesi ve limitlerin altında bir değer tesbit edilmesi durumunda da kullanıcıyı uyaran bir bir mesaj vermesidir. Bu tip bir özelliğin seçilecek KGK’ da bulunması kullanıcıyı ileride karşılaşabileceği akü süprizlerinden önemli ölçüde kurtaracaktır.
?xml:namespace>
Evirici ve Çıkış Ünitesi
?xml:namespace>
Evirici Tipi : Evirici, IGBT denilen Yalıtılmış Kapılı Bipolar Tranzistörlerin kullanıldığı bir yapıda olmalıdır. IGBT kullanılan KGK’ lar boyut olarak tranzistör kullanılan KGK’ lara göre daha küçük, ürettikleri gerilim daha kaliteli ve dinamik yüklere karşı cevap süresi çok daha kısadır. Tüm bu özellikler IGBT’ nin yüksek anahtarlanma frekansının getirdiği avantajlardır. Ayrıca ileriye dönük olarak bakıldığında tranzistörler güç elektroniği yapılarında ömrünü doldurmuş ve uygulamadan kalkmak üzeredir.Evirici ünitelerinin seçiminde rol oynayan bazı kriterler ve bu kriterlerin seçiminde dikkat edilmesi gereken noktalar şöyledir.
?xml:namespace>
Statik yükte gerilim değişimi: Standart olarak bu değer 1 fazlı ve 3 fazlı sistemlerde %1 maksimum %2 olmalıdır.
?xml:namespace>
?xml:namespace>
?xml:namespace>
Dinamik yükte gerilim değişimi: Dinamik yük, % 0 dan % 100 yüke yada % 100 yükten % 0 yüke anahtarlanan bir yapıdır. Genellikle 3 fazlı sistemlerde yada daha farklı bir bakışla yüksek akımlı ve endüktif / kapasitif güçlerde çok önem kazanan bu özellik KGK’ nın yükteki değişimlerden etkilenmeden çalışıp çalışmadığınu göstermektedir. Özellikle hassas sistemlerin KGK’ dan beslendiği yapılar için son derece önemli olan dinamik yükteki çıkış gerilim değişimi % 2 - % 3 leri geçmemelidir. Bu rakam ne kadar küçük ise ideale okadar yakındır.
?xml:namespace>
Toparlanma zamanı: Dinamik yük etkisinde kalan KGK’ nın çıkış geriliminin normal değerine dönmesi için gerekli zamanın gösterildiği bu kriter nekadar küçük ise eviricinin cevap hızı o kadar yüksek demektir. Bu kriter için olması gereken değer 2-3 mili saniyedir.
?xml:namespace>
Çıkış geriliminin %100 dengesiz yükte faz kayması: 3 fazlı sistemler için geçerli olan bir kriter olup fazlar arasındaki 120° olan faz açılarının sapma değerlerini gösterir. Bu değerin ±2° yi geçmemesi KGK’ dan beslenen hassas yüklerin verimli ve sağlıklı çalışması açısından tercih edilmelidir.
Crest faktörü: Lineer yükler için
?xml:namespace> x Ieff olan tepe akımı formülü, bilgisayar, motor gibi yükler için geçerli değildir. Bu tür yüklerin matematiksel analizi yapıldığında; akımın dalga şeklinin, ana bileşenin yanısıra tek sayılı harmoniklerden de(150, 250,350…Hz) oluştuğu görülmektedir. Bilgisayar yükleri çektikleri akımın sinüs formunda olmaması sebebi ile lineer olmayan (non-lineer) yük olarak adlandırılırlar. Akımın dalga şekli, KGK’ nın bilgisayar ve diğer anahtarlamalı güç kaynaklarından kaynaklanan yüksek akımlı tepe akımlarını karşılamak zorunda olduğunu gösterir. Bu oranın KGK’ larda Cf=Itepe / Ieff olduğunu hatırlatıp seçilecek KGK’ da crest faktörünün minumum 3 olması gerektiğini vurgulamak istiyoruz. Günümüzde özellikle Avrupa menşeili KGK’ larda 5 crest faktörünü görmek mümkün olmaktadır. Bu değer ne kadar büyük ise kullanıcının o kadar faydasına olacaktır.
?xml:namespace>
%100 dengesiz yükte çıkış gerilim değişimi ve faz kayması : 3 faz çıkışlı sistemleri ilgilendiren bu parametre fazlardan sadece bir tanesi tam yükte ve diğer fazlar yüksüz iken çıkış gerilimindeki değişimi ve fazlar arasındaki 1200 lik faz açısındaki değişimi göstermektedir. Çıkış gerilimindeki değişim ±%2’ yi geçmemeli ve faz açısındaki kayma ise maksimum ±20 olmalıdır.
?xml:namespace>
Toplam Harmonik Distorsiyon(THD) : Çıkış gerilimindeki sinüs formundan uzaklaşma oranının gösterildiği bu rakam crest faktörü 3 iken %100 yükte THD £ %3 olmalıdır. Bu rakamın yüksek olması, özellikle yüksek akımlı ve darbeli ağır yüklerin yanında çalışmakta olan bilgisayar, PLC ve ölçüm-kontrol sistemlerinde veri hatalarına ve donanım arızalarına yol açacaktır.
?xml:namespace>
Aşırı yük : KGK, geçici olarak yükte meydana gelen istenmeyen değişimler nedeni ile aşırı yüklenebilir. KGK bu aşırı yüklenme durumunda; tek fazlı cihazlarda minimum %125 yükte 5 dakika, %150 yükte 30 saniye, 3 fazlı cihazlarda minimum %125 yükte 10 dakika, %150 yükte 1 dakika çalışmalı ve bu süre sonunda aşırı yüklenme kalkmamış ise KGK’ dan beslenen yükler, statik anahtar ile kesintiye uğramadan şebekeye transfer edilmelidir.
?xml:namespace>
?xml:namespace>
?xml:namespace>
?xml:namespace>
Genel KGK verimi: Çıkış gücünün giriş gücüne oranı {h=(IçxVç)/(IgxVg)} olarak hesaplanan verim KGK seçiminde önemli kriterlerden biridir. Harcanan enerjinin yüksek olması cebinizden çıkan para olduğu düşünülürse sadece ucuz diye verimi düşük sistemlerin tercih edilmesi anlık seçim olarak doğru gözükmekle birlikte aslında son derece yanlış ve yanlış olduğu kadar da pahalı bir yatırımdır. Tek fazlı 10 kVA’ ya kadar olan sistemlerde giriş güç faktörü doğrultmalı (PFC) KGK’ ların seçilmesi reaktif enerji harcamalarının da azalmasını sağlayacağından ayrıca bir tasarruf oluşturacaktır. Ayrıca bu sistemler üstün teknolojik yapıları ile genel verim açısından da artılar göstermekte olup yapılacak seçimlerde genel sistem verimi %90 dan büyük sistemler tercih edilmelidir. 3 fazlı sistemler de ise özellikle IGBT’ li yapılar tercih edilerek çıkış trafo ve filtre yapısı küçülmüş, soğutma harcaması azalmış ve evirici verimi yüksek sistemler tercih edilmelidir. Yeni sistemlerde evirici verimi %96’ lara (evirici veriminin yüksek olması akülerden faydalanma süresini de artıracak çok önemli bir etkendir), doğrultucu verimi ise %97’ lere kadar çıkmakta olup genel verimi %93-94 olan sistemler tercih edilmelidir. KGK’ nın tam yükte kullanılmayacağı ve genellikle yük yüzdesinin %50-80 arasında olacağı düşünülürse KGK’ nın veriminin bu aralıkta yüksek olması tercihte etken olmalıdır.
?xml:namespace>
Çalışma ortamı sıcaklığı : Çalışma ortamının sıcaklık toleransı, yapılan yatırımın genel maliyetini belirleyecek önemli kriterlerden birisidir. Çünkü KGK’ nın kayıpları ortama ısı olarak dönecek ve sürekli olarak ortamı ısıtan bir etken olacaktır. Bu durumda ortamdaki sıcaklığı aşağıya çekmek için klima yada merkezi havalandırmadan yararlanılacak ve bunun için hem ilk yatırım olarak klima yada soğutma tesisatı maliyeti çıkacak daha sonra da bu sistemin çalışması için elektrik harcaması cebinizden çıkan para olacaktır. Ayrıca hatırlanması gereken bir diğer nokta da bu toleransın büyük olduğu yapıların ısıya karşı çok hassas olmadığı ve aşırı sıcaklık durumunda yada sürekli olarak 300 Cgibi bazı sistemler için limit olan sıcaklıklarda çalışıldığında sistemin daha güvenli ortamda çalışma olasılığının yüksek olduğudur. Ancak şunu da hatırlatmak gerekir ki KGK için bahsedilen bu sıcaklık toleransı aküler için geçerli değildir ve ancak aküler farklı bir odaya yerleştirilirse bu toleransın bir anlamı vardır aksi takdirde aküler ve KGK’ nın aynı oda içinde olduğu durumlarda sıcaklık 20±3 0 C derece olmalıdır.(bkz. Akü seçimi).
?xml:namespace>
RFI filtresi : Yazımızın başında bir tablo vermiş ve KGK’ sız bir ortamın hangi elektriksel etkilere maruz kaldığını açıklamaya çalışmıştım. RFI’ ın veri hatlarında hatalara sebep olduğunu ve elektriksel yapıların ömrünü kısalttığını birkez daha hatırlattıktan sonra KGK’ ların giriş ve çıkışında EN50091-2’ ye göre “A” sınıfı yada VDE 875’ e göre “N” sınıfı RFI filtrenin bulunmasının bir zorunluluk daha doğrusu KGK dışında çalışan sistemlerin yararına olduğunu önemle vurgulamak isterim. Bu yapı maalesef yerli üretim pek çok KGK’ da olmadığı gibi ithal bazı sistemlerde de opsiyondur. Özellikle büyük 3 fazlı sistemlerde bu filtrenin bulunmasına özen gösterilmelidir.
?xml:namespace>
CE uyumluluğu : CE dediğimiz şey ne yenir ne içilir. Elle de tutulmaz ama Avrupa standartlarını yani insana ve çevreye olan saygıyı, hassasiyeti yansıtır. CE, elektromanyetik uyumluluğu 89/336 EEC ve 72/23 EEC ekstra düşük gerilim izolasyonunu yansıtır. Sadece KGK’ seçiminde değil; bu normu bilgisayar, radyo, ütü yani aklınıza gelebilecek her türlü elektrikli sistemde aramanızı özellikle önermek isterim.
?xml:namespace>
Ön panel fonksiyonları : Tek fazlı sistemler üzerinde çok fazla durmak gerekmez iken 3 fazlı ve özellikle 60 kVA’ dan daha büyük sistemlerde yani yükün karakteristiğinin önem taşımaya başladığı ve elektriksel sarfiyatın yüksek olduğu sistemlerde güç faktörü, crest faktörü(yukarıda açıklamaya çalışmıştım), aktif ve reaktif güç kullanımı, ve bunların her faza göre izlenerek yüklerdeki değişimlerin kontrol altında tutulması genel sistem güvenliği ve verimliliği açısından oldukça önemlidir. Günümüzde bunları sağlayan KGK’ sistemleri oldukça yaygınlaşmış olup bu tür özellikleri olan KGK’ ların seçilmesi sistemin izlenmesi için ayrıca analizör ve karmaşık ölçme sistemlerini gereksiz kılacak ve buradan da bir tasarruf yapılmasını sağlayacaktır(böyle bir ölçme sisteminin maliyeti 2-3 bin $ civarındadır).
?xml:namespace>
Uzaktan İzleme Paneli : Gelişmiş mikroişlemci kontrollü yapılarda uzaktan izleme panelleri 1000 metreye kadar taşınabildiği gibi KGK üzerindeki tüm fonksiyonları da bu panelden izlemek mümkündür. Özellikle büyük yani 120 kVA üzerinde ve fabrika ortamında ulaşmanın ve kontrol etmenin zor olduğu yerlerde sistem sorumlusuna büyük kolaylık sağlayacaktır.
?xml:namespace>
?xml:namespace>
?xml:namespace>
Modem Bağlantısı : Özellikle dağınık ve hassas sistemlerin bir merkezden izlenmesi açısından büyük kolaylık getiren dial-up modem bağlantısı KGK’ da bir problem olması durumunda merkezin aranarak o andaki hata ve arıza mesajlarının servis merkezine ulaştırılması esasına dayanır. Ayrıca servis yetkilileri, istedikleri zaman modem üzerinden KGK sistemine bir şifre girerek bağlanabilir ve sistemin tüm verilerini izleyebilirler.
?xml:namespace>
Bilgisayar arabirimleri ve haberleşme fonksiyonları :
?xml:namespace>
Otomatik kapama arabirimi :
?xml:namespace>
Kesintisiz Güç Kaynağı bir bilgisayar sistemi ile kullanıldığında, aşağıdaki sinyaller önem kazanmaktadır.
?xml:namespace>
Evirici çalışıyor1
?xml:namespace>
Şebekeden çalışma
?xml:namespace>
Şebeke yok2
?xml:namespace>
Akü düşük12
?xml:namespace>
1 AS/400 arabirimi
?xml:namespace>
2 Novell arabirimi
?xml:namespace>
KGK satıcısı firmadan bu sinyalleri sağlayan arabirimi ve sisteminizle uyumlu çalışacak yazılımı isteyiniz. Bu yazılım KGK’ nın bir elektrik kesintisi sonrasında kendisini akü düşükten kapamadan önce açık bulunan ana makinadaki işletim sisteminin doğru olarak kapanmasını sağlar. Tabiki programın yeni ve geliştirilmiş versiyonlarında açık iş istasyonlarındaki kaydedilmemiş programları kaydetmek de mümkündür. Öte yandan KGK mikroişlemci kontrollü ise aşağıdaki tüm seçeneklerden faydalanmak mümkündür.
?xml:namespace>
¨ CLIENT/SERVER TEKNOLOJİ
?xml:namespace>
¨ KGK UZAKTAN İZLEME(gerilim, akım, frekans, akü değerlerini ve tüm uyarıları)
?xml:namespace>
¨ KGK’YI UZAKTAN KONTROL ETME(açma, kapama, test etme)
?xml:namespace>
¨ KGK’ YI ZAMANLI PROGRAMLAMA(açılış ve kapanış zamanını programlayabilme)
?xml:namespace>
¨ İŞLETİM SİSTEMİ OTOMATİK KAPAMA(aküden çalışma sonunda sistemin düzenli kapatılması)
?xml:namespace>
¨ İŞLETİM SİSTEMİNİ REBOOT ETME
?xml:namespace>
¨ INTERPLATFORM
?xml:namespace>
¨ MULTİ-SERVER EŞZAMANLI KAPAMA(aynı anda birden fazla ve birbirinden farklı sistemleri kapama)
?xml:namespace>
¨ GRAFİK EKRAN YAPISI(windows tabanlı grafik ağırlıklı yazılım)
?xml:namespace>
?xml:namespace>
?xml:namespace>
¨ HAFIZA DOSYASI(arızaları,uyarıları ve elektrik kesintilerini kayıt edebilme)
?xml:namespace>
¨ RS232C İLE BAĞLANTI
?xml:namespace>
¨ IPX / IP / SNMP NETWORK PROTOKOLÜ
?xml:namespace>
Kullanılabilecek işletim sistemleri
?xml:namespace>
· WINDOWS 3.x
?xml:namespace>
· WINDOWS 95
?xml:namespace>
· WINDOWS NT
?xml:namespace>
· NOVELL NETWARE 3.x / 4. x
?xml:namespace>
· IBM AIX
?xml:namespace>
· HP- UX
?xml:namespace>
· SUN SOLARIS
?xml:namespace>
· SIEMENS SINIX
?xml:namespace>
· SCO-UNIX
?xml:namespace>
· INTRA NETWARE
?xml:namespace>
· SCO-UNIX OPEN SERVER
?xml:namespace>
· LINNUX x
?xml:namespace>
· OS/2 WARP
?xml:namespace>
· OS/2 LAN - SERVER
?xml:namespace>
· DATA GENERAL UNIX
?xml:namespace>
· DEC- UNIXSILICON GRAPHICS
?xml:namespace>
· NOVEL UNIX-WARE
?xml:namespace>
Aküler :KGK’ larda kullanılan aküler özellikle 3 fazlı ve büyük güçlü sistemlerde son derece büyük önem kazanmaktadır. Çünkü küçük ve tek fazlı sistemler aküleri içinde ihtive etmekte ve kullanıcının müdahale ve seçim şansı kalmamaktadır. 3 fazlı sistemler ise genelde aküleri ek akü kabinlerinde, raflarda ve akü odalarında barındırırlar. Yüksek güçlerde akü maliyetleri KGK’ nın yarısı kadar bir maliyet getirir. Bazen uzun süreli akü talebleri akü rakamının KGK’ yı geçmesine sebep olur. Şunu bir daha hatırlatalım; akü sınırlı bir enerji kaynağıdır ve tahmini bir ömrü vardır. Aynı zamanda da çok pahalı bir yatırımdır. Bu sebeple özellikle yüksek güçler akü süresi 10 dakika ile sınırlandırılmalı ve KGK bir jeneratör ile desteklenmelidir.
?xml:namespace>
Yapılacak akü seçimlerinde kullanılacak akünün 3-5; 5-8; 8-10 ve 10-15 yıllık kategorilerden birisi olacağı ve bu tahmini ömürlerin kullanıcının, akü üreticilerinin istediği şartları yerine getirmesi durumunda gerçekleşeceği unutulmamalıdır. 120 kVA üzerindeki KGK yatırımlarında kullanılacak akülerin 10 yıllık yada 10 + yıllık olarak seçilmesi yapılacak yatırımdan daha uzun süreli olarak faydalanılmasını sağlayacaktır.
?xml:namespace>
KGK‘ da aranacak standartlar :
?xml:namespace>
KGK üzerinde dış etkilerle oluşacak bozulmalara karşı
?xml:namespace>
Sıcaklık, nem, yıpratıcı gazlar ve iletken tozlara karşı : EN 60950 ; DIN VDE 0558
?xml:namespace>
Vibrasyon ve darbelere karşı : prEN 50178
?xml:namespace>
KGK’ da kullanılan enerji,kontrol ve sinyal kabloları için : EMW-89 / 336 EWG (CE)
?xml:namespace>
Lineer olmayan yüklerdeki şebeke harmoniklerine karşı : EN 61000-2-4
?xml:namespace>
Ark ve kontak etkilerine karşı : EN 61000-4-4
?xml:namespace>
Kısa devre, kompanzasyon panoları, aydınlatma sistemlerinden doğan etkilere karşı : EN 61000-4-5 ; DIN VDE 0110-2
?xml:namespace>
Şebeke gerilimindeki değişimlere karşı : EN 61000-4-11
?xml:namespace>
Şebekedeki kısa devrelere karşı : EN 61000-2-4
?xml:namespace>
Elektro deşarja karşı : EN 61000-4-2
?xml:namespace>
Transmisyon istasyonlarına, cep telefonlarına ve endüstriyel/medikal cihazların yüksek frekanslı etkilerine karşı:EN61000-4-3
?xml:namespace>
KGK tarafından yaratılacak olumsuz etkilere karşı
?xml:namespace>
Şebekeye aktarılan harmoniklere karşı : EN 50091-2
?xml:namespace>
Kablolardaki emisyon ve yüksek frekanslı dalgalanmalara karşı : EN 50091-2
?xml:namespace>
KGK tarafından üretilen gürültüye karşı : IEC 146-4
?xml:namespace>
Yüksek akım seviyelerine karşı koruma : VDE 0100 -410 ; IEC 364-4
?xml:namespace>
Aküler için : VDE 0510 2-7
?xml:namespace>
RFI korumaya karşı : VDE 0875
?xml:namespace>
Bu standartlar hayatı kolaylaştırmak, düzene sokmak ve bugüne kadar elde edilmiş test sonuçlarından yola çıkarak hem kullanıcıların cihazlarını hem de canlarını korumaya yönelik tedbirlerin alınması içindir. Ancak, maalesef hayatımızın pek çok bölümünde olduğu gibi KGK seçiminde de bu standartlar kulak arkası edilmektedir. Belkide bizi avrupalı ile teknolojik olarak ayıran en önemli nokta onların hatalarından ders alarak hep daha iyiyi aramaları ve insan sağlığını düşünen bir anlayış içinde olmalarıdır. Maalesef bugün sadece ucuzcu anlayışımız nedeniyle ülkemizi her alanda olduğu gibi KGK yatırımlarında da bir teknolojik çöplük beklemektedir.
?xml:namespace> |